Waarom stambomen bijhouden?

Wat is de waarde van het fokken met stambomen? Op deze vraag is een heel simpel antwoord te geven.

Stambomen bijhouden hoeft niet, maar het is wel heel erg prettig om gedocumenteerd terug te kunnen kijken naar wat je foklijnen gedaan hebben. Als er een keer iets mis gaat in een foklijn, dan kun je sneller de vinger op de pijnlijke plek liggen en dan weet je wat je fout gedaan hebt (of juist goed gedaan hebt als het heel erg goed gaat met je ratten). Ook kun je veel beter bepalen wanneer je twee ratten beslist niet uit moet kruisen (om wat voor reden dan ook) of juist weer wel.


Wat is het risico van fokken met ratten waar je geen achtergrond van kent?

Het nadeel van fokken zonder stambomen is dat je een fout kunt begaan of juist heel veel succes kunt hebben met het uitwerken van een bepaalde foklijn en moeilijker (tot niet) kunt achterhalen waarom iets goed of fout ging met een nest.

Op het moment dat twee lijnen elkaar op de verkeerde genen kruisen is het 'foute boel'. Heb je geen achtergrondinformatie, dan tast je in het duister waarom bepaalde omstandigheden zich voordoen. Wie 'geschreven heeft', weet vaker waar de bron van succes of falen ligt. Een kwestie van doorredeneren met de aanwezige kennis en wat je ziet gebeuren voor je ogen. Dat is ook meteen het probleem met de groothandel die weinig of geen stambomen bijhoudt. Problemen kunnen ontstaan en een vervolg krijgen, omdat het niet op tijd wordt opgemerkt of helemaal niet opgemerkt wordt.

Of een rat een goed karakter heeft, werkt veel verder door dan u denkt. Een rat met een overmatig fel karakter (niet corrigeerbaar) is niet te koppelen in een groep ratten bij een liefhebber of een kleinere fokker na hem. Daar zit een deel van het probleem. Voor de liefhebber geldt dat dit soort ratten niet te vertrouwen zijn met mensen, laat staan met kleinere kinderen. Een rat bijt in principe niet, tenzij hij of zij verkeerd behandeld wordt (bewust of onbewust) of het karakter gewoon niet deugd. Een derde factor kan nog intelligentie zijn van een dergelijk dier. Een intelligente rat irriteert zich mateloos aan dommere soortgenootjes. Als rattery weigeren wij Japannerratten in te kruizen in onze foklijn waar we geen afkomst van weten, omdat deze ondersoort bij de ratten niet altijd goed gefokt hoeft te zijn. Een Japanner fokken kan iedereen. De groothandel (en ook de opvang) zit er regelmatig vol mee.

Ook het maken van aantekeningen is een belangrijk onderdeel van het bijhouden van stambomen en kan ook alleen gedaan worden in plaats van stambomen (als dat is waar je voor kiest). Zo kan je na een periode van een aantal jaren nog steeds terughalen welke rat een bepaald gedrag vertoonde of wat het draaipunt was van een bepaalde foklijn, waar mee gerekend moest worden. In de jaren er na, heb je nog steeds veel aan deze informatie, omdat een rat terug kan gaan in vererving tot meer dan acht generaties.

Rattenstambomen worden meegegeven met ratten die verkocht worden als fokrat. Worden de ratten niet als fokrat aangekocht en wordt er toch met deze dieren gefokt, dan ligt het risico van fokken bij de persoon die dit doet. Ook als een genetische fout zich twee of meerdere generaties na aankoop voordoet (dat kan gaan over lethaalfactoren, minder prettige karakters, bouw- of kleurfouten van de rat). De eigenaar van de rattery van herkomst, had u waarschijnlijk meer over de genetische eigenschappen van de bewuste foklijn kunnen vertellen, maar als de rat (waarom het gaat) nooit als fokrat verkocht is geweest, is deze specifieke informatie niet (aan de betrokken eigenaar) vrijgegeven. Degene die het risico neemt om te fokken met deze ratten (al of niet fokgeschikt of B- of C-keus) is dan zelf verantwoordelijk voor wat hij of zij gefokt heeft.

Een tweede nadeel hierbij kan zijn dat je helemaal kunt gaan afwijken van het type rat (er zijn verschillende tekeningen en kleuren) die je voor ogen had te willen fokken, omdat het genetisch niet in een rat vastgelegd ligt. "Wat een rat oogt, hoeft hij genetisch niet te zijn." Had je een stamboom gehad, dan had je dat vooraf geweten. Naderhand moeten constateren dat iets gebeurd is, is altijd achter de feiten aanlopen! Je kunt letterlijk je 'eigen doel met ratten fokken' voorbij schieten door met ratten te werken waar je geen achtergrond van kent. De vraag is: "Wil je dat?"

Fokken zonder stambomen scheelt je ongetwijfeld een hoop tijd, maar het loont de moeite en is aan te raden om het wel te doen! Stambomen houdt je bij om zelf te weten wat je doet met je eigen dieren. Gaat iemand fokken met één van jouw dieren, dan hoort daar goed overleg bij. Daar moet een vertrouwensbasis voor aanwezig zijn.


Wat is een fokgeschikte rat?

Een 'fokgeschikte rat' is een rat die 'alles mee heeft om uit te groeien tot een succesvolle volwassen rat met zoveel mogelijk positieve eigenschappen'. Vaak is dit het sterkste dier van het nest. Daar ligt ook meteen het probleem ten aanzien van ratjes die verkocht worden in de winkel en die uit de groothandel afkomstig zijn. U kunt als klant niet (zichtbaar) bepalen / constateren of de ouders wel sterk en gezond waren en of het karakter van de ouderdieren wel goed is / was. Dit is iets waar de groothandel minder oog voor heeft, helaas (enkele grote passiefokkers daargelaten).

Voor de dierenwinkel die ratjes verkoopt van ratteries kan ik niet spreken en dit is weer een apart hoofdstuk waar ik me hier niet aan waag. In het kort; er zijn ook ratteries die verkopen aan winkels en dan hebt u wel gezonde dieren, maar u weet dat niet als u een winkel binnenstapt. Wij doen dit zelf overigens liever niet, omdat we graag weten waar onze dieren zitten en hoe het met ze gaat (af en toe contact is prettig). Dat is een keus.

Behalve het bijhouden van de stambomen is het ook goed om af en toe naar een keuring te gaan met de dieren. De motivatie hiervoor is (en moet zijn) dat je erop gericht bent je foklijnen zo goed mogelijk in stand te houden en goede dieren te laten opgroeien. Ratten die 'van mindere kwaliteit zijn' vallen hiermee meteen door de mand en daar moet je dan ook niet mee door willen gaan. Het goed fokken van ratten hangt vaak samen met goede karakters. Als rattery of als fokker ben je verplicht aan je dieren (en aan wie er dieren van je koopt) dat je weet wat je doet en waarom.