Onze tamme ratten
Door de eeuwen heen,worden ratten niet altijd zulke leuke dieren gevonden, als
dat wij ze als huisdier vinden. Dat heeft zo z'n redenen. Alleen die redenen
blijken in deze tijd zwaar achterhaald te zijn! Helaas loopt de rat nog steeds
met een onterecht stigma rond dat hij de pest heeft veroorzaakt in Europa.
In
Londen vonden archeologen in 2014 25 skeletten van mensen die aan de pest zijn
overleden in de periode 1348. Onderzoek wees uit dat ondervoeding
en een ernstig tekort aan vitamine D (veel meer waarschijnlijk) de deur opengezet
moet hebben naar dit soort epidemieën. Uit de tanden van de gevonden skeletten
kun je het DNA van de pestbacterie halen. Dat DNA lijkt veel op het DNA van
de pestbacterie die nu nog in delen van de wereld actief is. Nu is bekend van
deze vorm van de pest dat deze zich in hoofdzaak verspreidde via de luchtwegen
en niet via de vlooien van de ratten (niet eens de rat zelf !) Dit over het
onterecht stigma van de ratten.
Afkomst
De wetenschappelijke naam norvegicus, die in
het Nederlands Noors betekent, heeft niets te maken met de oorsprong van de
bruine rat. Sommige wetenschappers zeggen dat de naamgeving te maken heeft met
de bewering dat in Noorwegen voor het eerst begonnen was met wetenschappelijk
onderzoek naar dit knaagdier. Die Noorse onderzoekers moeten hun onderzoek dus
op ratten buiten Noorwegen verricht hebben, want de soort werd pas in 1790 voor
het eerst in Noorwegen waargenomen terwijl de toevoeging norvegicus al in 1769
werd gegeven.
De zwarte rat heeft een heel ander gebied waar hij voorkwam, namelijk in West Europa zelf. Dit is niet 100 % zeker, maar het lijkt er wel heel sterk op.
De tamme rat die we nu als huisdier houden, stamt af van ratten die als proefdieren gehouden werden in de 19e eeuw. In laboratoria werden ook toen al medische experimenten uitgevoerd, waar men ratten voor gebruikten. Langzamerhand werden deze ratten steeds minder wild en zo zijn wij aan onze tamme huisrat gekomen. Door hun intelligentie, hun nieuwsgierigheid en hun sociale gevoel zijn ze gedomesticeerd geraakt.
De bruine rat
Onder de ratten heb je een verdeling van bruine en zwarte ratten. De bruine
rat is de voorouder van onze 'huisratten'. De zwarte ratten zijn slanker van
model en donkerder van kleur dan de bruine ratten en komen in Nederland bijna
niet meer voor.
De bruine rat verschilt van de eveneens in Europa voorkomende zwarte rat (Rattus rattus) door de kortere, behaardere oren, de kleinere ogen en de kortere, dikkere staart. Ook is de staart bij de bruine rat aan de onderzijde lichter gekleurd dan aan de bovenzijde, terwijl de staart van de zwarte rat uniform gekleurd is. De zwarte rat heeft over het algemeen een zwarte vacht en de bruine rat een grijsbruine, maar er bestaan ook bruine ratten met een zwarte vacht en zwarte ratten met een bruine vacht. In sommige populaties is 1 of 2% van alle bruine ratten melanistisch (tegenovergesteld aan albinisme).
Terratorium
De bruine rat vestigt
zich het liefst in een vochtige en niet te warme omgeving. De bruine rat voelt
zich dus al snel ergens thuis, vooral in de buurt van de mens. Zijn favoriete
habitats zijn kelders, kruipruimten, schuren, stallen, vuilnisbelten, graan-
en houtopslagplaatsen, aan de rand van sloten en dijken, onder de grond in uitgebreide
holen en op sommige plekken in de buurt van riolen en ander vervuild water.
Bruine ratten leven echter ook in gebieden waar geen mensen voorkomen, zoals
op onbewoonde eilanden. In tropische gebieden houden ze zich echter meestal
in de buurt van nederzettingen op, tenzij er weinig concurrentie met andere
knaagdieren is. Een bruine rat die 's zomers in de natuur bij slootkanten leeft,
trekt 's winters vaak naar de warmte van huizen.
Het territorium wordt meestal niet ver van de voedselbronnen gevestigd. Hij graaft een hol met een diameter van 65 tot 90 millimeter, vaak in een oever of onder een boomwortel, maar ook in de vlakke grond. Ook maakt hij nesten onder vloeren, in hooimijten, tussen muren en in andere holle ruimtes rond menselijke nederzettingen. Bij de ingang van het hol laat de rat meestal hopen aarde achter, die in de loop van de tijd vanzelf worden platgestampt. In open gebieden graven de dieren ondergrondse gangenstelsels, die zelden dieper gaan dan vijftig centimeter. Holen zijn bovengronds aan elkaar verbonden met paadjes.
Zijn actieradius is
veel groter en kan soms enkele vierkante kilometers bedragen. Op een nacht kunnen
ze tot vier kilometer afleggen, waarbij ze zich meestal langs heggen en struiken
bewegen. De grootte van dit gebied is omgekeerd evenredig aan het voedselaanbod
en zal daarom in een stad veel kleiner zijn dan op het platteland.
De bruine rat roeit de zwarte uit
Toen de bruine rat zich
in Europa had gevestigd werd het een hevige concurrent van de zwarte rat, door
zijn betere aanpassingsvermogen aan het koude klimaat. De bruine rat is volgens
bevindingen uit het verleden sterker gebleken in de onderlinge overlevingsstrijd
dan de zwarte rat, omdat hij hier van nature voorkomt. Zwarte ratten legden
het loodje in het gevecht met bruine ratten en diende zelf als prooi voor de
bruine ratten.
Omdat de vlooien van de zwarte rat de belangrijkste overbrengers waren van de
pest, werd met de aankomst van de bruine rat tevens de pest grotendeels een
halt toegeroepen. De bewering dat de bruine rat de de pest in Europa gebracht
heeft, is dus onjuist! De bruine rat heeft er juist voor gezorgd dat de zwarte
rat uit Europa werd verdrongen en daarmee ook de pest. Eigenlijk hebben we het
dus (mede) aan de bruine ratten te danken dat de pest uiteindelijk uitgeroeid
is voor dit moment. De rest van de omstandigheden waaronder ons land doorontwikkelde
lag aan onze eigen manier van omgaan met o.a. huisvuil en persoonlijke hygiëne
vss het op peil houden van de landbouw, waardoor er regelmatig te eten is etc.
Waar etensresten liggen komen ratten en muizen voor....
Sociaal gedrag in het wild
De bruine rat is een intelligent en sociaal dier dat een groot aanpassingsvermogen heeft. Een voorbeeld hiervan is dat het dier zogenaamde tradities kent. Dit houdt in dat bepaalde populaties sterk afwijkend gedrag en afwijkende eetgewoontes en zelfs jachttechnieken kunnen vertonen in vergelijking met andere populaties, die ze van generatie naar generatie overbrengen. Dit schijnt opmerkelijk te zijn voor kleine zoogdieren en is meestal geografisch bepaald.
Ratten leven in kleine
sociale groepen, bestaande uit een dominant mannetje, een harem vrouwtjes en
enkele ondergeschikte mannetjes. Deze groepen kunnen zich vaak samenvoegen tot
grotere kolonies. Dieren uit dezelfde groep leven vreedzaam naast elkaar, vreemdelingen
worden door mannetjes verjaagd, soms zelfs gedood. Grote kolonies zijn toleranter
tegenover vreemdelingen dan kleine. De hiërarchie binnen een groep bepaalt
wie mag paren en eten. De dieren communiceren met elkaar via piepende, fluitende
en gillende geluiden, maar ook met ultrageluid. Vrouwtjes met jongen laten zelden
andere ratten in hun nest, alhoewel sommige kolonieleden worden getolereerd.
Voortplanting en levensverwachting onder wilde populaties
Bruine ratten planten zich het gehele jaar door voort, mits er voldoende voedsel is en er geen extreme temperaturen zijn. De voortplanting zal toenemen en er zullen meer jongen geboren worden wanneer de populatiedichtheid daalt (bijvoorbeeld door menselijk ingrijpen). De draagtijd is 21 tot 23 dagen. Een vrouwtje kan één tot twintig jongen per worp krijgen, maar meestal krijgt het vrouwtje zeven tot twaalf jongen. Een vrouwtje kan iedere vier tot zes weken gedekt worden, ook als ze haar jongen nog aan het zogen is. Per jaar krijgen vrouwtjes op deze manier meer dan 30 jongen. Omdat deze al snel geslachtsrijp zijn (vanaf plm. 5,5 week oud) kan de gezamenlijke reproductie van een paartje en nakomelingen in een jaar wel tweeduizend dieren zijn. Hiervan overleeft slechts een klein gedeelte het eerste jaar.
De jongen worden blind en naakt geboren. Na twaalf tot veertien dagen hebben de dieren de ogen geopend en zijn ze volledig behaard. De groei wordt beïnvloed door de worpgrootte: dieren in kleinere worpen groeien sneller, aangezien een vrouwtje zes tepels heeft. Alleen het vrouwtje zorgt voor de jongen. Jongen die zich te ver van het nest wagen, worden teruggebracht, indringers worden weggejaagd en bij verstoring zal het vrouwtje de jongen verplaatsen naar een ander nest. Na ca. 21 dagen, als de dieren ongeveer 40 gram zwaar en 110 millimeter lang zijn, worden de dieren gespeend. Vrouwtjes zijn geslachtsrijp na vijf tot zes weken, als ze ongeveer 136,5 tot 152 gram wegen.
De bruine rat kán
in het wild drie jaar oud worden, maar meer voorkomend is dat ze veel minder
oud worden als dat. De levensverwachting wordt heel sterk beïnvloed worden
door de genen (ouderdom is vaak overerfelijk), voedselkwaliteit en geslacht.
Vaker komt voor dat ze de 1,5 jaar niet halen, omdat ze een beperkt voedselaanbod
hebben in onze steden en dorpen. Ratten in gevangenschap maken een grotere kans
op hogere leeftijden (mits goed gefokt en goed gevoed), omdat de voedselvoorraden
veilig gesteld zijn en er regelmatige zorg is voor de dieren. Dat geldt zeker
voor de vrouwtjes. Je hoort bij de vrouwtjes (in het wild) wel leeftijden van
hooguit negem maanden tot een jaar. De belangrijkste natuurlijke vijanden zijn
marterachtigen en uilen en in stedelijk gebieden de huiskat. Een agressieve
rat is in staat wezels en andere kleine roofdieren weg te jagen.
De bruine rat als gezelschapsdier
Ratten zijn 'levendige
intelligente dieren' die (door hun achtergrond en genetische kenmerken) een
hechte band met hun verzorger aangaan. Het zijn fijne speelkameraadjes voor
kinderen (vooral voor gehandicapte kinderen hebben wij ontdekt), maar ook voor
volwassenen.
Gebruikte bronnen : Wikipedia, andere internetbronnen, Maarten 't Hart "Ratten".
Copyright 2000 - 2020 by Rattery R&R